’t Klooster

Het initiatief ‘blauwe diensten’ komt van grondgebruikers uit het gebied. Agrariërs hebben een aanbod gedaan diensten uit te voeren om de waterbeschikbaarheid te vergroten en/of de grondwaterkwaliteit te behouden of verbeteren. Omdat deze blauwe diensten verder gaan dan het eigen belang om water vast te houden en de grondgebruiker geld of inkomen kosten, wordt voor de uitvoering van de diensten een passende vergoeding betaald. De blauwe diensten zijn dus vergelijkbaar met de ANLb-pakketten voor agrarisch natuurbeheer, maar dan specifiek gericht op de waterdoelen in gebied ‘t Klooster.

Pilot van start

Vanaf 1 januari 2026 zijn contracten met grondgebruikers afgesloten voor het uitvoeren van blauwe diensten. Provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel, Vitens, gemeente Bronckhorst en LTO Noord hebben 6 blauwe diensten opengesteld, deels in het grondwaterbeschermingsgebied en deels in het ‘droogteschadegebied. Het gaat om de diensten: bevloeien, vaste mest op bouwland, plantenresten op bouwland, eerder stoppen met drijfmest, versteken grasland en spotspray. Voor de dienst bevloeien zijn in maart de pompen en leidingen in gebruik genomen. Op twee locaties wordt water uit de Veengoot ingelaten en via drainagebuizen op percelen bevloeit. 

Er zijn in totaal 35 grondgebruikers die met één of meer diensten aan de slag gaan op ruim 700 ha, voor een periode van 3 jaar.  Tijdens de pilot gaan we met elkaar uitvinden of de diensten uitvoerbaar zijn, aansluiten bij de doelen van het gebied én hoe we tot afspraken voor de lange termijn kunnen komen. Verdere informatie staat op de website van agrarisch natuurbeheerplatform VALA: Pilot blauwe diensten 't Klooster - VALA. Contactpersoon Wilfried Berendsen. 

Naast afspraken met grondgebruikers, werken de gebiedspartners ook aan fysieke maatregelen in het gebied om water langer vast te houden en het grondwatersysteem te versterken.

1. Water vasthouden op ’t Zand

   Door water vast te houden in sloten en op percelen, op het moment dat water beschikbaar is, kan zoveel mogelijk water infiltreren naar het grondwater. In het gebied zijn er drie specifieke locaties waar we verwachten extra water te kunnen infiltreren. Dit zijn, naast de bevloeiing op de Varsselse Enk, landgoed 't Zand en het terrein van Vitens.

   Landgoed ’t Zand lijkt veel potentie te hebben voor het infiltreren en vasthouden van water. Adviesbureau Haskoning is dit jaar een onderzoek gestart waarin ze kijken naar verschillende scenario’s. Ze onderzoeken hoeveel water kan worden geïnfiltreerd en op welke manier. Ook kijken ze naar het effect van infiltratie op het bos en wat de waterkwaliteit is. Tot slot bekijken ze welke beheersmaatregelen kunnen worden genomen.

   De verwachting is dat we in de zomer van 2026 hier een goed beeld over hebben gevormd. De tussenresultaten worden gedeeld met de landgoedeigenaren. We hopen eind van het jaar een goed beeld te hebben van de mogelijkheden en voorwaarden.

2. Water vasthouden in de rabatten

   In het bos van de drinkwaterwinning wordt al een aantal jaar water vastgehouden in de sloten van het rabattenbos. Hier wordt in de greppels tussen de rabatten (de ophogingen waar bomen op staan) water ingelaten. Op die manier wordt water geïnfiltreerd om het grondwater aan te vullen. Het is belangrijk dat dit veilig gebeurt. De kwaliteit van het grondwater dat we oppompen voor de drinkwaterproductie moet gegarandeerd blijven en tegelijk willen we schade aan bomen voorkomen. De afgelopen jaren hebben we gezien dat het water in het rabattenbos moeilijk te sturen is waardoor het oppervlakte waterpeil in een deel van het bos bijna op maaiveldhoogte staat. Dit brengt risico’s met zich mee. Het komende jaar gaat een adviesbureau aan de slag om duidelijk te maken hoe we de inlaat van het water beter kunnen regelen. De directe omwonenden worden per brief geïnformeerd over het beheer van het Vitensbos.

3. Water vasthouden op landbouwpercelen

   Op het landbouwperceel, direct ten oosten van de drinkwaterwinning, is een onderzoek gestart naar de snelheid van het grondwater. In het veld staan inmiddels zeven peilbuizen. De resultaten van het onderzoek worden volgend jaar verwacht. Verder wordt gekeken of er in de winter van 2026/2027 op een landbouwperceel aan de Groenendaalseweg bevloeiing kan plaatsvinden.

In de afgelopen jaren is veel kennis verzameld over hoe het watersysteem werkt. Deze informatie hebben wij gedeeld tijdene een informatiebijeenkomst in decemer 2026. De informatie over de werking van het watersysteem gaan we de komende tijd bundelen. Ben je benieuwd welke data er is? De dashboard op de website https://waterdata.wrij.nl biedt actuele informatie over grond – en oppervlakte water.  

Daarnaast werkt een werkgroep aan een schetsontwerp voor maatregelen om meer water te infiltreren in het gebied. We kijken daarbij ook naar de gevolgen van deze maatregelen en naar wat er nodig is om het wateraanvoersysteem aan te passen. Dit schetsontwerp willen we rond de zomer graag met het gebied bespreken. Het is nog geen definitief plan, maar een eerste opzet. Na een besluit over het gebiedsprogramma werken we het verder uit in een voorlopig en daarna definitief ontwerp. Ideeën en ervaringen uit het gebied zijn voor ons heel waardevol bij het verder uitwerken van het project. Deze mag je delen via hetklooster@gelderland.nl.

De vermindering van de onttrekking van ’t Klooster is opgenomen in de routekaart van de drinkwateropgaven van Gelderland. Door de provincie en Vitens worden stappen gezet om de drinkwateropgave te vergroten. Er zijn meerdere gebieden aangewezen als aanvullende strategische voorraden drinkwater. Drinkwaterbedrijf Vitens verkent de mogelijkheden bij deze gebieden. Ook onderzoekt het andere bronnen dan grondwater en andere winconcepten. Zo verminderen wij de druk op ons grondwatersysteem.

Meer informatie over de aanpak vindt u op de website van de provincie: Waterbeschikbaarheid.

In het wingebied zijn in 2024 en 2025 nieuwe drinkwaterputten geplaatst. De oude putten zijn verwijderd. De hoeveelheid grondwater, ongeveer 5 miljoen m3 per jaar, dat wordt opgepompt voor het maken van drinkwater is niet veranderd door het plaatsen van de nieuwe putten.

Voor een flexibelere en robuustere toegang tot drinkwater wordt een nieuwe transportleiding aangelegd. Deze drinkwatertransportleiding gaat van Lochem naar Hengelo en van Hengelo naar Eibergen. Een deel van de transportleiding gaat door landbouwpercelen. Op dit moment worden er gesprekken gevoerd met grondeigenaren. Dit is een zorgvuldig proces. Hierna wordt de ligging van de leiding en de verdere planning pas ingevuld.

De huidige droogteschaderegeling van de drinkwaterwinning ’t Klooster wordt herzien door de onafhankelijke Advies Commissie Schade Grondwater (ACSG) in opdracht van de provincie Gelderland. Ook het grondwatermodel uit het verleden is verbeterd. Er wordt in het grondwatermodel gebruik gemaakt van de nieuwste ondergronddata. Op dit moment worden er nog berekeningen uitgevoerd. Deze zomer wordt met het gebied het verdere verloop van de herziening van het droogteschaderegelingsproces gedeeld. Voor meer informatie over de droogteschaderegeling kunt u contact opnemen met de Adviescommissie via telefoonnummer 085 - 486 22 22.

In de Achterhoek liggen mogelijkheden om water langer vast te houden en te infiltreren. Dit zijn voor een groot deel natuur- en agrarische gronden. Het Waterschap Rijn en IJssel is met het project 'Elke druppel de grond in' in overleg met de initiatiefnemers over de mogelijkheden om ook komend jaar op een aantal plekken extra water vast te houden en zo de effecten van de droogte te verkleinen.  

Informatie over het Project Elke druppel de grond in WRIJ

Klimaatverandering veroorzaakt langere periodes van droogte. Boeren met akkers op zandgrond hebben daar mee te maken. Het gebruik van klei kan dan helpen. Klei kan zandgrond vruchtbaarder maken en het zorgt ervoor dat de bodem beter vocht kan vasthouden. Binnen het grondwaterbeschermings-gebied moet de klei wel aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen.  

Meer informatie over klei op zand en aanmelden deelname

In het wingebied staan drinkwaterputten. Dit jaar is een aantal nieuwe putten geplaatst, de oude putten worden verwijderd. Uit de putten wordt drinkwater opgepompt. Een put gaat gemiddeld 15 jaar mee. Doordat een put dichtslibt moet deze vervangen worden na verloop van tijd. De hoeveelheid grondwater dat wordt opgepompt verandert niet door het bij plaatsen van nieuwe putten.